Хаврын хар сарыг цайлгах бэлгэдлийн утгаар Цагаан сарын баярыг бий болгосон

Түгээх    
2018-02-12 08:02:57 - Энтертайнмент

dulam

СУИС-ийн тэргүүлэх профессор, МУИС-ийн зөвлөх профессор, Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, Монгол Улсын ардын багш С.Дуламын монгол түмний уламжлалт цагаан сарын баярын талаарх цуврал лекцийг албан ёсны зөвшөөрөлтэйгээр хүргэж байна.  

-ЗАРИМ МОНГОЛ УГСААТАН ЦАГААН САРЫГ ЦЭГЭЭ САР, СҮҮН САР,
САГААЛГАН ГЭЖ НЭРЛЭДЭГ-

Монголчууд жилийн эхийг тэмдэглэхдээ голдуу намар, өвлийн заагаар их махан тайлга үйлдээд, түүнээсээ овгийнхоо гишүүн бүрт хувь хүртээж, шүүс идээгээрээ ёсолдог байсан нэгэн үе бий. Түүхэн баримт дээр тулгуурлаад үзвэл, 1207 оны улаагчин туулай жилийн эхний өдөр Чингис хаан өглөө эртлэн босч тэнгэр хангайдаа мөргөж, өвөг дээдэстээ тахил өргөн, Өүлэн эхдээ золгосон гэдэг. Ингээд 1207 онд буюу Чингис хааны хоёрдугаар онд тэмдэглэсэн тэр үеэс эхлээд сүү цагаан идээгээр голлуулан ёслодог “Цагаан сар” гэдэг ёслол эхэлж, төр ёсны баяр болсон.

Үндсэндээ энэ баяр нь монголчуудын хувьд малын сүү шимээр голлон аж ахуйгаа эрхэлсэн цагаас л эхлэлтэй. Нөгөөтэйгүүр хавар гэдэг улирал монголчуудын хувьд хамгийн хатуу улирал. Газар ногооны шим, малын тарга хүч, хүний тамир тэнхээ ч буурсан хатуу цаг, хаврын “хар сар” гэгддэг. Энэ хаврын хар сарыг цайлгах бэлгэдлийн утгаар цагаан сар гэдэг баярыг бий болгосон. Тийм болохоор цагаалга хүртэж, их идээ засч, хэн хэдэн үе идээ засах зэргээс эхлээд бүгд нарийн дэг журамтай байсан юм билээ.

Мэдээж хэрэг цагаалгаар голдуу шинэлж байгаа учраас “Цагаан сар” гэж нэрлэсэн. Цагаан сарыг зарим Монгол угсаатан цэгээ сар, сүүн сар, сагаалган /буриадууд/ гэж нэрлэдэг.

-БИТҮҮЛЭХ ЁС БУЮУ БУУРАЛ ЖИЛИЙН ОТГОЛОХ ӨДӨР-

Цагаан сарын шинийн нэгнээс өмнө цагаалж, золгохын урьдтай, битүүлэх ёсыг ёсолдог. Энэ нь билгийн улирлын арван хоёрдугаар сарын гучин буюу бага сарын бол хорин есөн гэсэн үг. Бидний бодлоор энэ нь эртний “Хувь сар”-ын ой дурсамж юм. Байгаль ертөнцийн эл үзэгдлээр уламжлан “Лавай” хэмээх өвлийн адаг сарын гучныг буцаж байгаа буурал жилийн отголох өдөр буюу хуучин оны битүүрэн хангирсах цаг хэмээн бэлгэдэн сэтгэж, тэрхүү бэлгэдлийг бас зан үйлээр бататган үдэх ёс заншилтай байжээ. Чухам эндээс “битүүлэг”, “битүүлэх ёс”, “битүү хоол” идэх зан дадгаал гарчээ.

“Битүү хоол” гэдэг маань голдуу мах шүүсэн идээ, бууз, банш, хуушуурыг хэлнэ. Битүү хоол идэх заншил нь удам угсаа, нутаг усаараа ялгаатайг хэлэх нь зүйтэй. Тухайлбал, Говь Гурван Сайханы орчим нутгийнхан битүүний орой бууз жигнэхээсээ илүүтэй, хуушуур хайрахыг чухалчилдаг. Учир нь шинэ он гарч, өвлийн Лхам буюу Гүнжилхам бурхан морилохоос өмнө гэрийнхээ муу сайныг хиншүү гарган үлдэн хөөж байгаа утгатай юм гэнэ. Ийм учраас битүүний орой бол хангирсан одогч хуучин оноо энх түвшин, ёс намба төгөлдөр үдэж, шилжрэн ирэгч шинэ жилээ угтан тосох цагийн бэлчир дээр байгаагийн бэлгэдэл утга мөн. Бүр ойртуулж хэлбэл буцаж буй буурал жилийн отгон өдөр, бууж буй буянт жилийн ууган өдөр улиран солигдохыг бэлгэшээн өнгөрүүлнэ гэсэн үг.

Битүүний орой өдрийнхөө үйл ажлыг шаламгайлан гүйцээж, хонь малаа хотлуулан, гэрийн эзэн идээлэх умдаалахынхаа өмнө сайн зүгийн эздийг урьж, гэрийнхээ баруун тотгоны дээр цагаан чулуу юм уу, цэвэр тунгалаг цас мөс гурвалан тавьж, зүүн тотгон дээрээ муу зүгийн ад чөтгөрийн хорлолыг хаан өргөс харгана тавьдаг байна. Үүнийг хожим бас Лхам бурханы хөлгө унаа хонгор халзан луусны уух ус, идэх өвс ч гэж тайлдаг болсон билээ.

Битүүлгийн идээ будаагаа базаан зэхэж, эхлээд гэртээ битүүрнэ. Өтгөс бууралдаа олбог дэвсгэрээ дэвсэн, эртгэр хөлтэй ширээгээ засч дээр нь идээ ундааныхаа дээжийг зүүнээс баруун тийш дэслүүлэн өрж, галдаа өргөж, бурхандаа дээжилсний дараа гэрийн эзэгтэй цайныхаа дээжийг гэрийн эзэндээ нар зөв эргүүлэгтэй эхэлж аягалан барьдаг.

Аав ээж, ах дүү, охид хөвгүүд, бэргэд дараалан сууцгааж, цөм товч бүчээ бүрэн товчилж, малгайгаа өмсч энэ ёсыг ёсолдог учиртай. Хойморт заларсан буурал хаяатнууд нь намраас нөөцөлсөн халаасан айраг бахдан шимж, “дөч хүрээд дөнгөж амс, тавь хүрээд тааруулж балга, жар хүрээд жаргаж хүрт” /энд “уу” гэдэг үг алга байгаа/ гэдэг ёс эрэмбийн дагуу тэдэнд ерөөл айлтгаж, архи сархад хүртээдэг ажээ.

dulam

-ШИНИЙН НЭГНИЙ ӨГЛӨӨ ҮҮРИЙН ХАРАНХУЙГААР ТУУЛАЙ ЦАГТ БОСНО-

Билгийн улирлын цагаан сарын шинийн нэгэн буюу их ёсны баярын анхны өдрөөр жилийн эхийг ёслон тэмдэглэх заншил бол монгол угсаатны өнө эртний түүхтэй, өв тэгш их баяр ёслол юм. Иймд монголчууд “цайрсан цагаан сар, нээсэн нэг сар” гэж билгийн улирлын нэг сарыг бэлгэдэж хэлдэг.

Олон монгол угсаатан цагаан сарын баяраа шинийн нэгнээс арван таван хүртэл ёсолдог. Өнөө цагт ажил амьдралын эрхээр шинийн нэгнээс гурван өнгөртөл голлон ёсолдог болжээ. Цагаан сар буюу бүр хуучнаар бол хуви сарын шинийн нэгний өглөө үүрийн харанхуйгаар туулай цагийн багцаанд алганы зураас үзэгдэх төдийд дээшилцгээн өрхөө татаж, галаан ноцоодог.

Шинийн нэгний өглөө гарч буй шинэ оны шинж байдлыг байгаль ертөнцийн элдэв үзэгдэл болон мал адгуусны аяг араншингаар шинжих олон зүйл шинжээ буй. Өглөө эртлэн боссон гэрийн эзэгтэй үдэш тотгон дээр тавьсан цас мөс, өргөст харгана зэргийг зүүн урд зүг рүү хаяж, өрхөөн татаж, аргал түлшээ оруулж явах зуураа тэнгэрийн хаяа, уул хангайн бараа, үүлний өнгө, хоттой хонь малынхаа хивж хэвтэж буй шинж бэлгээр гарч буй жилийн өн, зун, өвс ногоо, салхи шуурга, хур чийг зэргийг шинжин таамнадаг.

Гэрийн эзэн дээшилж, хувцаслаад хэн хүнтэй үг дуугаралгүй морио эмээллэж мордоод мөрөө гаргаад буцаж ирэхийн зуур басхүү тэнгэр хангай, мал сүргээ ажиглан шинжинэ. Зарим нутагт буцах замдаа хөлөөрөө шороо тээж тэгшлээд хас тэмдэг зурж, дээгүүр нь алхаж гараад цаас урж хаяад, хормойгоо сэвдэг заншил байжээ.

“АЛТАН ОРД ХУРАХ” ЦАГААР ГОЁЛЫН ХУВЦСАА ӨМСЧ, ЗАСАЛ ЧИМГЭЭ ЗҮҮН ЗОЛГОНО-

Гэрийн нар унийн углуурганд шижирлэх цаг буюу “Алтан орд хурах” цагаар гоёлын хувцсаа өмсч, засал чимгээ зүүсэн хүмүүс цөм айл хотлынхоо аль ахмад буурлын гэрт /хоёр ижил настан байвал эрэгтэйг нь хүндэтгэн/ тавагтай идээ, домботой цайгаа барин цуглаж, хөвгүүд нь шинийн нэгний цагаан хадаг барьж, охид бэргэд нь цай барьж, өвгөд эмгэдийнхээ амрыг эрэн золгоно. Чингэхдээ гэр доторхи улсын дундаас аль ивээл жилтэй хүнтэйгээ эхлэн золгох учиртай.

Ийн золгохдоо малгайгаа төв тэгш өмсч, товч бүсээ бүртгэн чангалж, төв эрхэмсэг агаад баяр жавхлант, уужуу тайван байдлыг эрхэмлэх бөгөөд хэн хүнд хэлдэг үг, хийдэг үйл нь нэн өвөрмөц гойд. Ахмад настантай золгохдоо “Та амар айлдаж /айлчилж/ байна уу?, “Та амар байна уу?” гэж гарынхаа алгыг дэлгэн тохойноос нь дэмнэсхийн лавхан зөрүүлж золгодог. Энэ нь ахмад настнаа бие, хэл, сэтгэл бүхнээрээ өргөн хүндэлж байгаагийн бэлгэдэл болдог.

Харин ахмад настан нь алгаа дорогш хандуулж, залуус дүү нэртээ нас буян, өлзий хишгээ харамгүй өгч байгаагийн тэмдэг болгодог. Тэр тусмаа өвгөд настан сууж золгож болох бөгөөд идэр залуус нь бөхийж мэхэсхийн золгож байгаа нь бас л биеийн хүндлэлийн илэрхийлэл юм. Хуучин цагт шинийн нэгэнд их өтгөс настай хүнийг хүндэтгэн золгохдоо үүднээс эхлэн хоймор хүртэл “Та амар байна уу” гэж нэгэн удаа, “Амар айлдаж байна уу” гэж хоёр дахь удаа, “Амархан сайн байна уу” гэж гуравдах удаа баруун өвдгөө нугалан нахисхийж, хадаг барьж золгодог байв.

Ерийн үгээр хэлбэл өндөр уулын оройд гарахдаа бэлээс нь дээш ягуухан авиран хүрдэг болохоос шууд оройд нь гарчихдаггүй шиг их өндөр сүүдэр зэрэгцсэн хүний нас буяныг хүндэлж буй хэрэг. Ихэнх нутгийн монголчууд 11, 13, 15 наснаас нь хүүхдээ ахмад хүний амар асуухыг заан сургадаг бөгөөд битүүний орой урьдчилан захиж хэлж өгдөг. Тэр дундаа арван гурван нас хүрч буй хүүхэддээ аман хүзүү чанаж дэрлүүлээд, маргааш өглөө нь мөлжүүлж, ахмад хүний амар асуудаг болгодог.

Хүүхэд байхыг “хүзүүнүүд” гэдэг бол том хүн болоод “нуруунууд” болцгоох учир энэ ёсыг үйлддэг. “Нуруутай хүн, ноён нуруу сайтай” гэж ярьдаг нь аливаа хатуу хөтүүд хугарч нугарахгүй, гуйвж дайвөахгүй хүн гэсэн утга билээ.

Ахмад хүний амрыг асууж буй хэвлүүхэн хүүхдийг хариу өхөөрдөн “Мэндээ, амар сайн уу”, “Мэндээ амар сайхан шинэлэв үү”, “Эрдэмтэй хүн болоорой”, “Баатар болоорой” гэхчилэн мэндчилэн ерөөгөөд хоёр хацрыг нь илбэн үнэсэх юм уу “магнайн баяр” болгож духан дээр нь зөөлөн үнэрлэн үнэсдэг. Тэрнээс биш хацар нүүрийнх нь хаана ч хамаагүй шүлсдэн үнгэлдэг ёсон үгүй.

Ер нь “үнэсэх” гэдэг маань угтаа “үнэрлэх” гэсэн утгатай шүү дээ. Ижил насныхан бие биенээ үнэсдэггүй. Ахмад хүн бага насныханд “мэнд ээ” гэсэн хариу өгдөг бол бага насныхан нь ахмадынхаа амрыг эрдэг. Ахмад хүн байж дүүмэд залуугийнхаа амрыг эрээд зогсож байж болохгүй.

-ШИНИЙ НЭГНИЙ БҮХНЭЭС ЭРХЭМ ЗООГ НЬ ЦАГААЛГА БУЮУ ААРЦ-

Цагаан сарын шинийн нэгний бүхнээс эрхэм зоог нь цагаалга буюу аарцыг сүү, шар, цагаан тос зэргээр амтлан буцалгасан амуу будаа тариатай хоол байсан бөгөөд идэж ёслох уламжлал нь ч их онцлогтой байв. Цагаалгыг эрхэмлэхийн учир нь аарц бол олон мөхлөгтэй учраас аливаа зүйл өсөж үржихийн бэлгэдэл болдог. Хот айлынхаа золгож шинэлэх ахмад айлдаа өөр өөрсдийн цай, цагаалга, тавгийн идээтэй орцгоож, айл айлаас ирсэн цай идээнээс дээжлэн авч шинээр цай идээ бэлтгэхийн зэрэгцээ авчирсан цагаалгаа бүгдийг нь нэгэн тогоонд тогоолон, ёслол хүндэтгэлийнхээ хоолыг гал дээр тавьдаг. Үүний дараагаар сая золгож шинэлэх ба улмаар сар шинийн цай цагаалга эхэлж, ахмад настай хүнээсээ дараалан цагаалгаас аягалж барих бөгөөд хүн бүр гурван удаа, эсвэл долоон удаа идэхийг сайн хэмээн бэлгэшээж, эхний хийж өгсөн аягатай цагаалган дээр бага багаар тоо гүйцээн нэмж иддэг заншилтай. Ингэж ахмад айлдаа золгож цагаалсны дараа, цай цагаалгаа дахин айл бүрт хувааж сав саванд нь хийж хүргүүлэх бөгөөд сар шинээр ирсэн зочдыг дээрх заншлаар дайлж зочилдог байна.

Сар шинээс хойш цагаалгыг олон хоног зооглон ёсолбол элбэг баян байхын тэмдэг хэмээн бэлгэшээдэг /БНМАУ-ын угсаатны зүй I, 1987, 194/. Сүүлийн үед олонхи нутагт цагаалгыг бэлтгэхдээ тутаргыг /цагаан будааг С.Д/ сүүнд агшааж аарц, чихэр, бурмаар амтлан зөөхий шар тос хөвүүлэн бялхуулдаг. Ийм учраас цагаалга бол цагаан сарын шинийн нэгний дутагдаж болшгүй гол бэлгэдэл бөгөөд өнгө, тоогоор бэлгэдэх ёс энд онц чухал үүрэгтэй.

Цагаалга бэлгэдлийн утгатай болохын нэг гэрч нь гэвэл цагаан сар шинэдээр хэрэглэх улаан махыг цагаан гурилаар бүрхэж бууз, банш болгон зочин гийчнээ дайлдаг заншил мөн. Иймд бууз, банш бол цагаан сарын шинэлгээний зөвхөн дагалдах зоогийн шинжтэй зүйл гэсэн үг.

dulam

-САР ШИНЭЭР ХУВЬ ХИШИГ ТАРААХ УЛАМЖЛАЛ-

Цагаан сарын шинийн нэгэнд хамаг үйл ажил, өмсөх хувцас, үг яриагаа хүртэл цайлгахын утгаар XIII, XIV зууны үед их багагүй цагаан нэхий дээл өмсөцгөөж, цагаан морь хүлэглэн унадаг, цагаан зүгийн эздийн сайн бэлгэтэй үгсийг хэлэлцэн мэндчилж, золгоцгоодог байжээ. Шинийн нэгэнд айл хотоо хэсэж цай уулцах ёс үргэлжлэх бөгөөд “цай уусан”, цайлсан хүндээ хувь өгөх юмуу гарыг нь цайлгаж, алчуур бэлэг өгөх учиртай.

“Монголын нууц товчоонд” гэхэд “бэлэг” гэдэг үг байдаггүй, харин “хувь” гэдэг үг олон тохиолдоно. Энэ нь улируулан үзвэл эртний хувь сарын хүн бүрт хувь хишиг хуваах ёс заншлаас үүдэлтэй зүйл юм. Үүний чанад утга учир нь монгол хүний ухаарлаар ертөнцийн амьд төрөлхтөн болгон тэр дундаа хүн болгон өөр өөрсдийн идэх уух, эдлэх өмсөх хувь хишигтэйгээ төрдөг, “хүн хүний идэх хоол нь өмнөө байдаг, мал малын идэх өвс нь өмнөө байдаг” гэж үздэг.

Хүн болгонд заяасан энэ хувь хишгийг дутаахгүйн төлөөнөө бэлгэдэж өгдөг зүйл нь өнөөгийн цагаан сарын хувь юмиуу бэлэг болно. Чингэхдээ өөрийн төрсөн, өргөсөн үр хүүхэд, ахан дүүс, эцэг эх, эмээ өвөө гэх мэт хамгийн ойрын хүмүүст өгдөг зүйл нь хувь, бусад хүнд гар цайлгаж өгдөг зүйл нь бэлэг болно. Тийм ч учраас дээр үед олонхи нутагт “бэлэг” гэж ярьдаггүй “хувь” гэж ярьдаг байсан бөгөөд “хувиа аваарай”, “хувийг нь өгнө” гэж хэлдэг байсан нь үүнтэй холбоотой.

Сүүлийн үед мөнгө барьж золгох нь зөв эсэхийг олон хүн асуудаг. Тэгвэл хэн хүн өөрийн хүч чадал, авьяас билгээрээ олсон олз олбороосоо дээр дурдсан хамгийн дотно ахмад хүмүүстээ “хувь” хүртээж, асран тэтгэж явахаа илтгэж, “мөнх төрийн мөнгөн хувь” гээд өгч болно гэсэн үг. Мөнгө төгрөг маань төрийн бэлгэдэл болох учраас тэр шүү дээ. Харин бусад хүнд тийнхүү мөнгө тараах шаардлагагүй. Ер нь товчоор хэлбэл, хувь гэдэг бол асрах энэрэх ёстой хүндээ өгч буй хишиг гэж, бэлэг бол хүний алгыг нь хоосон буцаахгүйн төлөө өгч буй зүйл мөн билээ.

М.АМАРЖАРГАЛ 



Энэ МЭДЭЭ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай САЙТ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Шинэ мэдээ
2018-05-20 16:56:05 - Энтертайнмент
ЭРДЭНЭСИЙН САН дахь ховор содон үзмэрүүдийг дэлгэжээ
2018-05-20 14:41:52 - Эдийн засаг
НӨАТ-ын тавдугаар сарын азтанууд өнөөдөр тодорно
2018-05-20 14:26:24 - Спорт
Э.Содномпилжээ дэлхийн аварга боллоо
2018-05-20 14:12:01 - Улс төр
УИХ: Хүүхдийн мөнгийг хэлэлцэнэ
2018-05-20 13:29:44 - Энтертайнмент
Энэ зуны эмэгтэй цамц ямар байх вэ?
2018-05-20 12:43:45 - Нийслэл
Нийслэлийн 12 мянга гаруй нүхэн жорлонд ариутгал хийжээ
2018-05-20 12:02:41 - Шар
Хөвсгөл аймгаас төрөн гарсан аварга цолтнуудад хүндэтгэл үзүүлэх барилдаан болно
2018-05-20 11:24:39 - Шар
Сошиал медиа хөгжүүлэгчид өнөөдөр чуулна
2018-05-20 11:10:20 - Энтертайнмент
Өнөөдөр хулгана өдөр
2018-05-20 11:02:33 - Байгаль Орчин
Улаанбаатарт 27 хэм дулаан байна
2018-05-19 18:50:33 - Нийслэл
С.Бямбажав, Б.Мөнхзаяа нар үндсэн зайд түрүүлж, 10 сая төгрөгийн шагнал хүртлээ
2018-05-19 18:06:41 - Спорт
“Спирт үү? Спорт уу?” аяны хүрээнд дугуйн парад зохион байгууллаа
2018-05-19 17:31:01 - Нийслэл
Шилжин суурьшсан мал бүхий айл өрхүүдийн цахилгааны асуудлыг шийдэж байна
2018-05-19 17:14:33 - Спорт
Ширээний теннисийн тэмцээнд ЦЕГ-ын тамирчин тэргүүн байр эзлэв
2018-05-19 16:45:31 - Боловсрол
“Оюутны хөгжлийн зээл”-ийн бүртгэлийг ирэх сар хүртэл сунгажээ
2018-05-19 15:45:51 - Спорт
Улаанбаатар хот дахь Ховдчуудын спортын их наадмын нээлт боллоо
2018-05-19 15:12:02 - Нийслэл
Томоохон захууд амарч байна
2018-05-19 14:49:47 - Хууль
Зөвшөөрөлгүй ТҮЦ-ийг торгожээ
2018-05-19 14:17:22 - Эрүүл мэнд
Нэгдүгээр төв эмнэлэгт анх удаа зүрхний мэс засал хийнэ
2018-05-19 13:55:04 - Орон нутаг
Мал төллөлт 60 хувьд хүрчээ
2018-05-19 13:37:28 - Эдийн засаг
Дэлхийн хэмжил зүйн өдрийг тэмдэглэн өнгөрүүлж байна
2018-05-19 13:22:27 - Хууль
Г.Сарангэрэлийг яллагдагчаар татна
2018-05-19 12:43:38 - Нийслэл
ФОТО: “Улаанбаатар марафон-2018” тэмцээнд 30 мянга гаруй иргэд оролцлоо
2018-05-19 12:18:36 - Нийслэл
ФОТО: Өнөөдөр “Автомашингүй өдөр” тохиож байна
2018-05-19 11:55:13 - Спорт
Шатрын насанд хүрэгчдийн УАШТ нээлтээ хийнэ
2018-05-19 11:28:21 - Спорт
Чөлөөт бөхийн цэргийн ДАШТ-ээс манай тамирчид найман медаль хүртжээ
2018-05-19 10:41:10 - Байгаль Орчин
Улаанбаатарт 22 хэм дулаан байна
2018-05-19 10:38:21 - Спорт
С.Гантөр: Монгол туургатны бөхийн барилдаан хоёр холбооны маргаанаас болж хойшлохгүй
2018-05-19 10:38:18 - Улс төр
ТОЙМ: Оюутолгойг шалгах ажлын хэсэгт өөрчлөлт орж, дөрвөн элчинг шинээр томилов
2018-05-19 10:38:15 - Нийслэл
Зайсанд олон жил амьдарсан иргэдийн газрыг “И” компанид хууль бусаар давхардуулан олгосон байжээ
2018-05-19 10:38:09 - Ажлын зар
ОУВС: Монгол Улсын Засгийн газар, Эрх баригчдад шийдвэр гаргах эрх нь нээлттэй байгаа
2018-05-19 10:36:28 - Энтертайнмент
Өнөөдөр гахай өдөр
2018-05-18 19:37:50 - Нийслэл
Сургуулийн эргүүл рүү дайрч, доромжилсон этгээдийг шалгаж байна
2018-05-18 18:20:40 - Нийслэл
Дэр мод ялзарч унаснаас болж гологдол гарсан гэж хэлэхэд эрт байна гэв
2018-05-18 17:52:19 - Нийслэл
Маргааш “5 шар-Ботаник”, “Ботаник-Вокзал”, “3, 4 дүгээр хороолол-Офицеруудын ордон” чиглэлийн троллейбус явахгүй
2018-05-18 17:48:05 - Хууль
Өнгөрсөн онд 692 гэмт хэрэгт 1757 хүүхэд холбогдон хохирчээ
2018-05-18 17:41:01 - Эрүүл мэнд
Нас баралтын шалтгааныг зүрх, судасны өвчлөл тэргүүлж байна гэв
2018-05-18 17:09:08 - Хууль
Энхийг сахиулагчид Өмнөд Суданд барьцаалагдсан таван эмэгтэйг суллажээ
2018-05-18 16:43:19 - Улс төр
Б.Ганхуягийг “Эрдэнэс Тавантолгой”-н захирлаар томиллоо
2018-05-18 16:37:50 - Улс төр
Г.Занданшатар: Төрийн албан хаагчийн хариуцлага, ёс зүйг хуульчилна
Их уншсан
Их сэтгэгдэлтэй
2018-05-18 08:41:43 - Гадаад
УЛААНБААТАРЫН ЯРИА ХЭЛЭЛЦЭЭ: АНУ, Хойд Солонгосын төлөөлөгчид Монголд уулзана
2018-05-18 08:50:00 - Нийслэл
Т.Баясгалан: Үсээ хусуулсан эмч, сувилагчдад маань дарамт шахалт үзүүлээд эхэлчихлээ
2018-05-19 13:22:27 - Хууль
Г.Сарангэрэлийг яллагдагчаар татна
2018-05-18 14:36:01 - Хууль
Хулгайн эд зүйл тээвэрлэн явсан найман этгээдийг илрүүлжээ
2018-05-18 19:37:50 - Нийслэл
Сургуулийн эргүүл рүү дайрч, доромжилсон этгээдийг шалгаж байна
2018-05-18 08:43:33 - Улс төр
Оюутолгойг шалгах ажлын хэсгийнхнийг лоббидохоор оролдсон уу
2018-05-18 12:03:16 - Хууль
Б.Баатархүү: “Гэр хороолол хөдөлгөөн”-ий цуглааныг хуулийн дагуу албадан тараасан
2018-05-19 18:50:33 - Нийслэл
С.Бямбажав, Б.Мөнхзаяа нар үндсэн зайд түрүүлж, 10 сая төгрөгийн шагнал хүртлээ
2018-05-18 16:43:19 - Улс төр
Б.Ганхуягийг “Эрдэнэс Тавантолгой”-н захирлаар томиллоо
2018-05-18 13:43:30 - Орон нутаг
Төв аймагт гарсан зам тээврийн ослоор 45 настай иргэн амиа алджээ